ԱՅՐ

I. (առն, յառնէ, արամբ. արք, արանց, արամբք.) NBH 1-0097 Chronological Sequence: Unknown date, Early classical, 5c, 6c, 8c, 10c, 12c գ. Արու մարդ. չափահաս կամ կատարեալ. յարբունս հասեալ, երիտասարդ. եւ լի աւուրբք. էրիկ մարդ ... (ծ. եւ յն. լտ. անէր, վիր. ἁνήρ vir ) եւ ἅνθρωπος homo այս ինքն մարդ. եւ βροτός մահկանացու. mortalis homo *Այր՝ մի ʼի հազարաց գտի, բայց կին՝ ամենեւին ոչ: Բարձցէ զայր հզօր, եւ զկին զօրաւոր: Յորժամ եղէ այր, զտղայութեանն ʼի բաց խափանեցի: Արք եւ կանայք. արանց եւ կանանց. եւ այլն: *Տացես աղախնոյ քում զաւակ առն. ՟Ա. Թագ. ՟Ա. 11. ոմանք իմանան՝ զաւակ արու. իսկ եբր. եւ յն. զաւակ կամ սերմն արանց. այս ինքն սաղմնառութիւն որդեծնութեան: *Եկն առ իս մանուկ այր մի". այս ինքն երիտասարդ. Վրք. հց.: *Ի քսան եւ ութ ամն դադարէ աճումն մուրուացն, եւ անուանի այր. Լմբ. սղ.: *Եւ այրն յաւուրս Սաւուղայ ծերացեալ, եւ հասեալ յարս. ՟Ա. Թագ. ԺԷ. 12. այս ինքն հասուն տիօք յարսն, ʼի մէջ արանց, քան զայլ արս. *Ծախեցան աւուրք բազումք, եւ ոչ հասեր յարս. Մաշկ.: *Մարմնով աճէր եւ զարգանայր, որով մանկունք հասանեն յայր. Յիսուս որդի.: ԱՅՐ. որպէս ամուսնացեալ ընդ կնոջ. էրիկ. vir, ut maritus ... *Այր է գլուխ կնոջ: Կին երկնչիցի յառնէ իւրմէ: Ա՛րք սիրեցէ՛ք զկանայս ձեր: Սոյնպէս եւ կանայք հնազանդ լինել արանց իւրեանց. եւ այլն: *Մի՛ ամենայնիւ ճոխասցի այր քան զկին. Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է: *Այրն աւագագոյն պարտի լինել ըստ ժամանակի քան զկինն. Շ. ընդհ.: ԱՌՆ ՏԱԼ, եւ ԱՌՆ կամ ԱՐԱՆՑ ԼԻՆԵԼ. Ամուսնացուցանել զաղջիկ, եւ ամուսնանալ. կարգել, կարգուիլ. ... δοῦναι dare եւ ἑκγαμίζω կամ ἑκγαμίσκω, ἑκγαμίζομαι կամ ἑκγαμίσκομαι nuptui colloco, -or; nubeor *Լա՛ւ իցէ քեզ տալ զնա՝ քան տալ զնա առն օտարի: Որ առն չիցէ տուեալ. եւ այլն: *Դուստր առն քահանայի եթէ լինիցի առն այլազգւոյ: Կանայս առնէին, եւ արանց լինէին: Ի յարութեան ոչ կանայս առնեն եւ ոչ արանց լինին. եւ այլն: ԶԱՐԱՄԲ ԳԱԼ. Սիրել զայր իւր կամ զօտար. *Իբրեւ կին՝ որ զայլ արամբ գայցէ. Վրդն. սղ.: ԱՅՐ. որպէս արի. քաջ, երեւելի. լաւ. կտրիճ, մարդ ըսելու մարդ, մենծ մարդ. ... *Քաջալերեցարո՛ւք, լերո՛ւք արք ո՛ այլազգիք. ՟Ա. Թագ. ՟Դ. 9: *Այլ դու անօրէն, վա՛տ արանց. ՟Բ. Մակ. ՟Է. 34: *Այր՝ արանց կացեալ գլուխ: Արք դիպեալ արանց՝ ոչ ոք զպարտութիւն յանձն առնոյր: Արդ այժմ անցից ʼի թիւ մերոց արանց, մանաւանդ թէ թագաւորաց. Խոր. ՟Ա. 21. 23: ՟Գ. 29: ՔԱՋ ԱՐԱՆՑ ասի Կայսրն. Տ. ՔԱՋ: ԱՅՐ ՄԱՐԴ. Տ. ՄԱՐԴ: ԱՅՐ ԱՍՏՈՒԾՈՅ, կամ ԽԱՂԱՂՈՒԹԵԱՆ, ԶՕՐՈՒԹԵԱՆ, ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ եւ այլն. ստէպ ի սուրբ գիրս եւ յայլ մատեանս, որպէս Աստուած արեալ, խաղաղարար, զօրաւոր, քաջ մարտիկ, եւ այլն: ԱՌ ԱՅՐ. իբր իւրաքանչիւր ումեք. Տ. ԱՌ: ԱՅՐ ԱՅՐ, ԱՅՐ ԱՌ ԱՅՐ. ԱՅՐ ԶԸՆԿԵՐ. ԱՅՐ ԸՆԴ ԸՆԿԵՐԻ. ԱՅՐ ԸՍՏ ԱՌՆԷ, ԱՅՐ ԶԱՐԱՄԲ. իբր իւրաքանչիւր, մի մի. եւ միմեանց. խուռն խուժան. ἔκαστος, κάθ’ ἐαυτόν, ἔτερος τοῦ ἐτέρου եւն. singuli ամմէն մէկը, մէկմէկու, իրար. ... *Զայր այր յիւրաքանչիւր գահ հրամայէր մատուցանել. ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 3: *Զառն առն քաջութիւն պատմէր նոցա. Եղիշ. ՟Բ: *Այր առ այր, եւ մարդ առ մարդ կուտակիլ. Յհ. կթ.: *Այր զընկեր կա՛մ վարանեալ սպանանէ: Ի նանիր խօսեցաւ այր ընդ ընկերի իւրում. Իմ. ԺԴ. 24: Սղ. ՟Ժ՟Ա. 3: *Այր զընկերի փախուստ չգիտէր. Եղիշ. ՟Ը: *Այսպէս առ հասարակ նոքա ասացեալ այր ցընկեր. Յհ. կթ.: Տ. եւ Ել. ԺԶ. 15: Թուոց. ԺԴ. 4: Ես. ԺԳ. 8: Շար. եւ այլն: *Այր ըստ առնէ ʼի վերայ գործոց իւրեանց: Այր ըստ առնէ մոլորեցան. Թուոց. ՟Դ. 49: Ես. ԽԷ. 15: Տե՛ս եւ ԸՍՏ: *Այր զարամբ ելանէին տիրել աշխարհիս. Խոր. ՟Ա. 30: *Տրտմագոյն երեսօք այր զարամբ զինքն ʼի միջոյ անտի ʼի բաց մերժէր. ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 19: ԱՐԱՆՑ ԾԱՂԻԿ. Տ. ԼՕՇ: Գաղիան.: այր եւ ձի, առն եւ ձիոյ. Տ. ԱՅՐՈՒՁԻ. *Զօր հատանէր, այրեւձի առնէր իբրեւ վեց հազար. ՟Ա. Մակ. ՟Դ. 28: *Ի թիկունս հասանէին մեծաւ բազմութեամբ ժիր եւ քաջ առնեւձիոյ: Լինէր առաջնորդ առնեւձիոյ յունաց. Ագաթ.: *Սաստկութիւն առնեւձիոյ. Փարպ.: արանց ծաղիկ. Տե՛ս ʼի բառն ԱՅՐ. եւ ԼՕՇ: II. ԱՅՐ 2 (այրի, րից.) NBH 1-0097 Chronological Sequence: Unknown date, Early classical գ. ԱՅՐ յորմէ եւ ՔԱՐԱՅՐ. անձաւ, քարանձաւ (մեծ կամ փոքր). փապար. ծերպ. որպէս եւ աւերակ՝ ուր իցեն դարափոսք կամ տեղիք թաքստեան: պրս. զար թ. մաղարտ եբր. մէարա σπήλαιον spelunca *Նստէր ʼի լերինն, եւ բնակեաց յայրի անդ: Տացէ ինձ զայրն կրկին (որ էր այր ʼի մէջ այրի): Ագարակն, եւ այրն՝ որ ʼի նմա: Որ է առ կրկնով այրիւն: Ի կրկնումն այրի ագարակին: Թաքեան ʼի յայրին: Ի բերան այրին: Գոմս ʼի լերինս՝ յայրս եւ յամուրս: Թաքեաւ ժողովուրդն յայրս: Սաւուղ յարեաւ յայրէ անտի: Թաքուսցեն յայրս եւ ʼի ծերպս վիմաց: Յայրս եւ ʼի քարածերպս: Այրս ամուրս: Նստաւ յամուրս այրիցն: Եղիցին աւանք քո այրք յաւիտենից. եւ այլն: *Եղեւ զարմանալի Եղիա՝ ʼի մաշկեղէն, եւ յայրիցն եւ ʼի լերանցն. Ոսկ. մտթ.: Անսովոր է հոլովդ՝ այրոյ. *Եմոյծ ընդ դուռն այրոյս". այս ինքն այրիս. Վրք. հց. ԻԶ:

հայերեն բառարան (Armenian dictionary). 2013.

Look at other dictionaries:

  • ԼՈՒՍԱՆԱՄ — (այր, ացաւ, ալ.) NBH 1 0898 Chronological Sequence: Unknown date, Early classical, 10c դիմ. ԼՈՒՍԱՆԱՅ. διαφαύσκω, ὐποφαίνω illucesco, subluceo. ծագեզ լուսոյ առաւօտու. այգանալ աւուր. լուսնալ. աղարմագ. *Մինչեւ լուսասցի օր: Լուսացաւ նոցա ʼի քեբրոն:… …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ԹԱՒԱՐԾԻ — ( ) NBH 1 0800 Chronological Sequence: Unknown date, Early classical, 7c, 14c ա. ԹԱՒԱՐԾԻ δασύς pilosus, hirsutus գրի եւ ԹԱՒԸՐԾԻ, ԹԱՒԱՐԾ. Թաւ (այր). թաւ այծենի՝ մորթ կամ զգեստ արկեալ զանձամբ. մաշկեւոր. մազոտ. բրդոտ. ... *Այր թաւարծի, եւ գօտի… …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ՄԱՐԴ — (ոյ, ոց. մանաւանդ յոքն. ՄԱՐԴԻԿ, դկան, կամբ կամ կաւ կամ կամբք.) NBH 2 0219 Chronological Sequence: Unknown date, Early classical, 5c, 6c, 10c, 12c, 13c գ. ἅνθρωπος homo. Բանական կենդանի. ադամ նախահայր, եւ ամենայն ծնունդք նորա. ատամ, ատէմ. (իսկ պ.… …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ԱՆԿԱՆԻՄ — (կայ, կի՛ր.) NBH 1 0169 Chronological Sequence: Unknown date, Early classical, 5c, 6c, 7c, 8c, 10c, 11c, 12c, 13c ձ. ԱՆԿԱՆԻՄ գրի եւ ԱՆԳԱՆԻՄ, գայ, գի՛ր. πίπτω , ἁποπίπτω, ἑμπίπτω եւն. cado, excido, incido եւն. Վայրաբերիլ սաստկութեամբ, իբր կր.… …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ԻՄԱՍՏՈՒՆ — (տնոյ, տնոց.) NBH 1 0850 Chronological Sequence: Early classical, 5c, 6c, 10c, 11c, 12c ա. σοφός sapiens. ունօղ իմաստութեան. մտաւոր. գիտուն. խելացի. ... որպիսի լինի միայն իմացական եւ բանական արարած, յետ աստուծոյ աղբերն իմաստութեան. *Մի իբրեւ… …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ՑԱՆԿԱԼԻ — (լւոյ, լեաց.) NBH 2 0908 Chronological Sequence: Unknown date, Early classical, 10c, 12c ա. ἑπιθύμητος, θυμαδέστερος, ἁρέστος desiderabilis, desideratus, gratus, placitus, acceptus, acceptissimus. Արժանի ցանկալոյ, կամ ցանկացեալ. փափաքելի. տենչալի …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ԱԶԳ — (ի, աւ կամ ով. աց, օք.) NBH 1 0007 Chronological Sequence: Unknown date, Early classical, 5c, 6c, 7c, 8c, 10c, 11c, 12c, 13c գ. γένος, γενεά, ἕθνος , genus, generatio, gens. Սեռ կենդանեաց, որ է միատեսակ, եւ անբանից՝ որ են բազմատեսակ. ճինս. ըստ… …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ԱՄՈՒՍԻՆ — (սնի կամ նոյ, նաց կամ նէից.) NBH 1 0072 Chronological Sequence: Early classical, 6c, 9c, 10c գ.ա. (որպէս թէ համասին, ʼի միասին. լծ. եւ յն. ղամէ՛տիս, ղամէտի՛). γαμέτης, ἠ γαμετή, γαμέτις maritus (այրն) uxor (կինն) ὀ, καὶ ἠ συζυγή , σύζυγεις, εῖσα… …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ԱՅՐԻ — (րւոյ, րեաց.) NBH 1 0099 Chronological Sequence: Unknown date, Early classical, 12c ա.գ. χήρα vidua Կին՝ որոյ այր մեռեալ իցէ. որբեւարի. ... *Այրիք կոչին միայնացեալքն յառնէ. Շ. բարձր.: *Նի՛ստ այրի ʼի տան հօր: Եղիցի կին նորա այրի: Եղիցին կանայք ձեր …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

  • ԱՌՆԱԿԻՆ — (կնոջ, կանայք, նանց.) NBH 1 0307 Chronological Sequence: Unknown date, Early classical, 5c, 6c գ.ա. ὔπανδρος, γεγαμημένη mulier subjecta viro, nupta, maritata Կին կապեալ ընդ առն. ամուսնացեալ կին. կարգըւած կնիկ. ... *Կին առնակին է: Կին՝ որ առնակին …   հայերեն բառարան (Armenian dictionary)

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.